आठ हजार एचआईभी संक्रमित उपचारको दायरामा आएनन्

हेल्थपत्र

२०८२ माघ २ बिहीबार

प्रशान्त वली
काठमाडौ, १५ मंंसिरः
हाल नेपालमा आठ हजार एचआईभी संक्रमित राष्ट्रिय एड्स तथा यौन रोग नियन्त्रण केन्द्रको केन्द्रको उपचारको दायरामा आउन नसकेको पाइएको छ । आज विश्व एड्स दिवस हो । नेपाल सहित विश्वभर नै ‘अवरोधहरु पार गरौँ, एड्स प्रतिकार्य रुपान्तरण गरौँ,’ भन्ने मुल नाराका साथ दिवस मनाइएको छ ।

केन्द्रका अनुसार सात हजार ९ सय ६४ जना एड्स संक्रमित आफ्नो पहिचान खुलेर उपचार लिन नआएको पाइएको हो ।

नेपालमा हाल ३४ हजार ३३७ जना एचआईभी संक्रमित रहेको केन्द्रको अनुमान छ । जसमध्ये वार्षिक ५६९ जनाको एड्सको कारणले मृत्यु भएको केन्द्रको अद्यावधिक तथ्यांक छ । वयस्क जनसंख्यामा ०.१३ प्रतिशत संक्रमण (प्रिभ्यालेन्स दर) रहेको छ । नेपालमा हरेक दिन १.७ जना व्यक्तिमा एचआईभी संक्रमण हुन्छ । केन्द्रको तथ्यांक अनुसार २६ हजार ३७२ जनाले उपचारको दायरामा आएका छन् ।

केन्द्रका निर्देशक डा. सर्वेश शर्माले भने, ‘केहिले नाम, फोन नम्बर, ठेगाना नै गलत टिपाउनुहुन्छ । कतिपय बसाइँसराइ गरेर गइसकेका हुन्छन् । केहि त सम्पर्कमै आउन चाहदैँनन् । संक्रमित खुलेर उपचारमा नआउनु चुनौतिको विषय भएको छ ।’

सन् २०२४ मा ६१४ व्यक्तिहरुमा एचआईभिको नयाँ संक्रमण भएको अनुमान गरिएको छ । सन् २००० मा पाँच हजार ६ सय व्यक्तिहरुमा नयाँ संक्रमण अनुमान गरिएको थियो ।
केन्द्रका अनुसार सन् २०२४ मा १४ वर्ष उमेर समूहसम्मका ३७ जना बच्चाहरुमा नयाँ संक्रमण भएको अनुमान छ ।

नेपालमा २०२४ मा एड्सको कारणले ५६९ जनामा मृत्यु भएको छ । निर्देशक डा. शर्माले २०२४ मा २६ हजार ३७२ जना संक्रमितले एन्टिरेट्रोभाइरल उपचार लिइरहेका छन् । त्यो संख्या कुल एचआइभी संक्रमितमध्ये ७७ प्रतिशत हुन् ।

पहिलो १९८१ मा एचआईभी संक्रमित फेला परेका थियो । सन् २०२४ को अन्तसम्म नौ करोड १४ लाख व्यक्तिहरु एचआइभीबाट संक्रमित भइसकेका छन् । चार करोड ४१ लाख एचआइभीका कारण मृत्यु भइसकेको छ ।

निर्देशक डा. शर्माले समुदायस्तरमा नै सङ्क्रमितहरु बढी अपेहेलित पर्ने भएकोले समुदायलाई एड्स अन्त्य गर्ने अभियान थाल्नुपर्ने बताए ।
केन्द्रका अनुसार नेपालमा एचआईभी संक्रमणको उच्च जोखिममा रहेका समूहहरु सुइद्धारा लागूपदार्थ प्रयोग गर्नेहरु, यौनकर्मीहरु, कारागारमा रहेका कैदीबन्दीहरु, पुरुष समलिंगीहरु तथा तेस्रोलिंगीहरु र रोजगारीका लागि विदेशीनेहरु छन् । यी मध्य सुईद्धारा लागूपदार्थ प्रयोग गर्नेहरु र समलिंगी यौनकर्मीहरुमा संक्रमणदर अरु जोखिम समूह भन्दा उच्च रहेको अध्ययनले देखाएको छ ।

केन्द्रका निर्देशक डा.शर्माले सन् २०३० सम्ममा नेपालमा एड्स इपिडेमिकलाई अन्त्य गर्ने परिकल्पना लिइएको बताए । डा.शर्माले भने, ‘सन् २०२६ सम्ममा अनुमानित एचआईभी संक्रमित मध्ये ९५ प्रतिशतको पहिचान गर्ने, एचआईभी संक्रमण पुष्टि भएका ९५ प्रतिशत व्यक्तिको उपचार गर्ने र एआरटी सेवा लिइरहेका एचआईभी संक्रमित मध्ये ९५ प्रतिशतमा भाइरल लोड सप्रेसन हाँसिल गर्ने उद्देश्यल लिएका छौं ।

यस्तै, नयाँ एचआईभी संक्रमणलाई ९० प्रतिशतले कम गर्ने, आमाबाट बच्चामा एचआईभीको संक्रमण निवारण गर्ने र जन्मजात भिरिगिंको केस दर प्रति लाख जिवित जन्ममा ५० वा सो भन्दा कम गर्ने योजना छ । ’

नेपालको वर्तमान सन्दर्भमा एचआईभीको अवस्थालाई केन्द्रिकृत महामारिको रुपमा परिभाषित गरिन्छ । यसको अर्थ एक वा सो भन्दा बढी एचआईभी सर्न सक्ने जोखिममा रहेका समूहमा एचआईभी संक्रमणदर ५ प्रतिशत भन्दा बढि तर सामान्य जनसंख्यामा वा पूर्व प्रसूती सेवा लिएका गर्भवति महिलाहरुमा एचआईभी संक्रमणदर १ प्रतिशत भन्दा कम हुनु हो ।

हाल ६४ जिल्लाका ९६ एआरटी केन्द्रहरुबाट एन्टीरेट्रो भाइरल उपचार निशुल्क उपलब्ध गराइएको केन्द्रले जनाएको छ । देशका सबै जिल्लाहरुमा आमाबाट बच्चामा हुने संक्रमण रोकथाम गर्न पिएमटिसीटी कार्यक्रम सञ्चालनमा छ । जसअन्तर्गत् स्वास्थ्य संस्थाहरुमा गर्भवति महिलाहरुमा एचआईभी निशुल्क जाँच सुविधा छ ।

देशका ७७ वटै जिल्लाका स्वास्थ्य संस्थाहरुबाट एचआईभी परामर्श तथा परिक्षण सेवा प्रदान हुँदै आएको केन्द्रले जनाएको छ ।